Η «gig οικονομία» και η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου στην Pimlico Plumbers Αριστέα Κουκιαδάκη, Senior Lecturer, Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ

Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου εξέδωσε το καλοκαίρι του 2018 την απόφαση σχετικά με την υπόθεση Pimlico Plumbers.  Η υπόθεση είχε προσελκύσει μεγάλο ενδιαφέρον λόγω των πιθανών επιπτώσεών της σε επιχειρήσεις που απασχολούν μεγάλο αριθμό ατόμων με αυτοαπασχόληση, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που λειτουργούν στην λεγόμενη «οικονομία του gig». Το μοντέλο αυτό της οικονομίας, το οποίο έχει εξελιχθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια λόγω τεχνολογικών εξελίξεων, έχει σημαντικές επιπλοκές για τον νομικό χαρακτηρισμό των απασχολούμενων σε τέτοιου είδους επιχειρήσεις από πλευράς εργατικού δικαίου.  Η συζήτηση επικεντρώνεται στο θέμα αν οι εν λόγω απασχολούμενοι θα πρέπει να θεωρηθούν εργαζόμενοι (employees), μισθωτοί-απασχολούμενοι (workers) ή ανεξαρτήτως απασχολούμενοι. Σε παρόμοιες υποθέσεις, π.χ. στην περίπτωση οδηγών της Uber, κατώτερα δικαστήρια είχαν αποφανθεί ότι οι οδηγοί ήταν μισθωτοί-απασχολούμενοι.   To νομικό καθεστώς στην περίπτωση των μισθωτών-απασχολούμενων προσελκύει πολλές από τις προβλεπόμενες προστασίες της εργατικής νομοθεσίας αλλά τους στερεί ταυτόχρονα αρκετά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα αποζημίωσης σε περίπτωση απόλυσης, τα οποία παρέχονται μόνο σε αυτούς που αναγνωρίζονται ως «εργαζόμενοι». 

 

Η «gig οικονομία» και η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου του Ηνωμένου Βασιλείου στην Pimlico Plumbers

Αριστέα Κουκιαδάκη, Senior Lecturer, Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ

Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου εξέδωσε το καλοκαίρι του 2018 την απόφαση σχετικά με την υπόθεση Pimlico Plumbers.[1] Η υπόθεση είχε προσελκύσει μεγάλο ενδιαφέρον λόγω των πιθανών επιπτώσεών της σε επιχειρήσεις που απασχολούν μεγάλο αριθμό ατόμων με αυτοαπασχόληση, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που λειτουργούν στην λεγόμενη «οικονομία του gig». Το μοντέλο αυτό της οικονομίας, το οποίο έχει εξελιχθεί ραγδαία τα τελευταία χρόνια λόγω τεχνολογικών εξελίξεων, έχει σημαντικές επιπλοκές για τον νομικό χαρακτηρισμό των απασχολούμενων σε τέτοιου είδους επιχειρήσεις από πλευράς εργατικού δικαίου.  Η συζήτηση επικεντρώνεται στο θέμα αν οι εν λόγω απασχολούμενοι θα πρέπει να θεωρηθούν εργαζόμενοι (employees), μισθωτοί-απασχολούμενοι (workers) ή ανεξαρτήτως απασχολούμενοι. Σε παρόμοιες υποθέσεις, π.χ. στην περίπτωση οδηγών της Uber, κατώτερα δικαστήρια είχαν αποφανθεί ότι οι οδηγοί ήταν μισθωτοί-απασχολούμενοι.[2]  To νομικό καθεστώς στην περίπτωση των μισθωτών-απασχολούμενων προσελκύει πολλές από τις προβλεπόμενες προστασίες της εργατικής νομοθεσίας αλλά τους στερεί ταυτόχρονα αρκετά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα αποζημίωσης σε περίπτωση απόλυσης, τα οποία παρέχονται μόνο σε αυτούς που αναγνωρίζονται ως «εργαζόμενοι».[3]

Τα πραγματικά περιστατικά της απόφασης του Ανώτατου Δικαστήριου στην Pimlico Plumbers προσιδιάζουν αρκετές περίπτωσεις αυτόαπασχόλησης, η οποία μπορεί όμως να υποκρύπτει στην πραγματικότητα σχέση εξαρτημένης εργασίας. Ο κ. Smith εργάστηκε ως μηχανικός υδραυλικών εγκαταστάσεων και μηχανικός θέρμανσης στην Pimlico Plumbers. Η σχετική σύμβαση ανέφερε ότι ο κ. Smith ήταν ανεξάρτητος εργολάβος, ότι η εταιρεία δεν ήταν υποχρεωμένη να προσφέρει οποιαδήποτε εργασία και ότι ο κ. Smith δεν είχε καμία υποχρέωση να την αποδεχθεί. Ωστόσο, μια ξεχωριστή διάταξη στο εγχειρίδιο της εταιρείας ανέφερε ότι ο κ. Smith θα έπρεπε να ολοκληρώσει τουλάχιστον 40 ώρες εργασίας την εβδομάδα, ότι θα έπρεπε να προσλάβει και να οδηγήσει φορτηγό με την επωνυμία Pimlico Plumbers και ότι ήταν υποχρεωμένος να φορά μια στολή της Pimlico Plumbers. Δεν υπήρχε ρητό δικαίωμα υποκατάστασης στην σύμβαση, αλλά οι υδραυλικοί της Pimlico Plumbers μπορούσαν μεταξύ τους να ανταλλάσσουν εργασίες για την εταιρεία. Όταν η Pimlico Plumbers τερμάτισε τη συμφωνία της με τον κ. Smith στις 3 Μαΐου 2011, ο τελευταίος προσέφυγε στο Εργατοδικείο και ισχυρίστηκε ότι ήταν εργαζόμενος με βάση το άρθρο 230 παράγραφος 3(β) της Νομοθεσίας περί Εργασιακών Δικαιωμάτων 1996 όσον αφορούσε τις παρακάτω απαιτήσεις του: παράνομη παρακράτηση μισθού, άδεια με αποδοχές και ότι ήταν στην «απασχόληση» της Pimlico κατά την έννοια του άρθρου 83 (2(α) της Νομοθεσίας περί Ισότητας του 2010 προκειμένου να αξιωθεί προστασίας από διάκριση εναντίον αναπηρίας.[4]

Ο εργατοδίκης έκρινε σε πρωτοβάθμιο επίπεδο ότι ο κ. Smith ήταν μισθωτός-απασχολούμενος: ο βασικός σκοπός της σύμβασης ήταν η προσφορά προσωπικής υπηρεσίας από τον κ. Smith για λογαριασμό της Pimlico Plumbers και o κ. Smith δεν είχε απεριόριστο δικαίωμα υποκατάστασης κατά βούληση. Ως εκ τούτου, ο ενάγων ικανοποιούσε το βασικό στοιχείο του ορισμού του «εργαζομένου». Το Εφετείο Εργατικών Διαφορών απέρριψε την προσφυγή της Pimlico Plumbers κατά της πρωτόδικης απόφασης και το Εφετείο συμφώνησε. Το Εφετείο απεφάνθη ότι ο κ. Smith ήταν υποχρεωμένος να παρέχει προσωπική υπηρεσία, μολονότι οι μεμονωμένοι υδραυλικοί που εργάζονταν στην Pimlico Plumbers μπορούσαν να ανταλλάξουν εργασίες μεταξύ τους ατύπως και έκανε δεκτό ότι ο η εργασία του κ. Smith ήταν αναπόσπαστο μέρος των εργασιών της Pimlico Plumbers. Κατόπιν των αρνητικών αυτών αποφάσεων για την εταιρεία, η Pimlico Plumbers προσέφυγε στο Ανώτατο Δικαστήριο.

Δύο ζητήματα αποτέλεσαν το αντικείμενο της ανάλυσης του Ανώτατου Δικαστηρίου προκειμένου να αποφανθεί για τον νομικό χαρακτηρισμό. Το πρώτο ήταν ποιά είναι τα χαρακτηριστικά που καθορίζουν την ερμηνεία του όρου «εκτελεί προσωπικά» και το δεύτερο ήταν πώς πρέπει να ερμηνευθεί η έννοια του πελάτη («client or customer»).[5] Όσον αφορά το ζήτημα του δικαιώματος του κ. Smith να παράσχει υποκατάστατο/η για την εργασία, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι το Εργατοδικείο είχε δικαίως διαπιστώσει ότι το μόνο δικαίωμα υποκατάστασης που διέθετε ο κ. Smith ήταν αναφορικά με άλλον μηχανικό της Pimlico Plumbers. Επομένως, ο υποκατάστατος έπρεπε να προέλθει από τις τάξεις εκείνων που είχαν ήδη δεσμευθεί στην εταιρεία από μια πανομοιότυπη σειρά υποχρεώσεων. Κατά την άποψη του Ανώτατου Δικαστηρίου, αυτό αποτελούσε το αντίθετο μιας κατάστασης στην οποία ο εργοδότης δεν ενδιαφέρεται για την ταυτότητα του υποκαταστάτη, υπό τον όρο μόνο ότι το έργο παρέχεται στον πελάτη. Επομένως, το Εργατοδικείο είχε το δικαίωμα, κατά το Ανώτατο Δικαστήριο, να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι αυτό το περιορισμένο δικαίωμα υποκατάστασης δεν ήταν ασυμβίβαστο με την υποχρέωση παροχής προσωπικών υπηρεσιών, η οποία απαιτείται με βάση το άρθρο 230(3)(β) της Νομοθεσίας περί Εργασιακών Δικαιωμάτων.

Όσον αφορά το ερώτημα «πελάτης», το οποίο επίσης πρέπει να ερευνηθεί προκειμένου κάποιος να θεωρηθεί μισθωτός-απασχολούμενος, το Ανώτατο Δικαστήριο σημείωσε καταρχάς ότι το Εργατοδικείο είχε δικαίως διαπιστώσει ότι υπήρχε μια σύμβαση «ομπρέλα» (umbrella contract), η οποία υποχρέωνε τον κ. Smith να είναι συνεχώς διαθέσιμος προς εργασία. Η εταιρεία ισχυρίστηκε ότι, παρά την υποχρέωση αυτή, ο κ. Smith είχε το δικαίωμα να απορρίψει την εργασία. Επίσης, επεσήμανε ότι η εταιρεία δεν επόπτευε ή παρενέβαινε με άλλο τρόπο στον τρόπο με τον οποίο ο κ. κ. Smith πραγματοποιούσε την εργασία και ότι ο κ. Smith ​​είχε αναλάβει κάποιο οικονομικό κίνδυνο κατά την ανάληψη εργασίας μέσω της Pimlico Plumbers. Ωστόσο, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι ο Εργατοδίκης δικαιούνταν να λάβει υπόψη ορισμένους παράγοντες οι οποίοι συνηγορούσαν εναντίον μίας ερμηνείας της σχέσης της Pimlico Plumbers με τον κ. Smith ως εμπορική/πελατειακή. Η βάση για αυτή την ερμηνεία αποτελούσε το γεγονός ότι ο κ. Smith φορούσε, μεταξύ άλλών, την στολή της εταιρείας και οδηγούσε φορτηγό με το εμπορικό σήμα της εταιρείας. Επομένως, το Εργατοδικείο είχε, κατά το Ανώτατο Δικαστήριο, το δικαίωμα να συμπεράνει ότι ο κ. ​​ Smith  ήταν μισθωτός-απασχολούμενος.

Η απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου στην Pimlico Plumbers  δείχνει να επιβεβαιώνει την προθυμία των δικαστήριων να υποστηρίζουν την εφαρμογή του προστατευτικού πλαισίου του εργατικού δικαίου στην περίπτωση της «gig οικονομίας». Παρόλ’αυτά, είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι ενώ άτομα που απασχολούνται σε τέτοιες επιχειρήσεις θα είναι πλέον ελεύθερα να αναζητήσουν προστασία με βάση τον χαρακτηρισμό τους ως μισθωτοί-απασχολούμενοι, συνεχίζουν να στερούνται πολύτιμων εργασιακών δικαιωμάτων, τα οποία αποδίδονται, με βάση το υπάρχον νομοθετικό καθεστώς, μόνο σε αυτούς που θεωρούνται εργαζόμενοι.  

[1] Pimlico Plumbers Ltd and another v Smith, απόφαση της 13ης Ιουνίου 2018, [2018] UKSC 29.

[2] Βλ. Uber B.V. and Others v. Mr Y Aslam and Others, UKEAT/0056/17/DA, απόφαση της 10ης Νοεμβρίου 2017.

[3] Για μία επισταμένη ανάλυση του νομικού και θεσμικού πλαισίου όσον αφορά τα εργασιακά δικαιώματα στο Ηνωμ. Βασίλειο, βλ. Ένα Μανιφέστο για το Εργατικό Δίκαιο: προς μια συνολική αναθεώρηση των εργασιακών δικαιωμάτων»  Επιμέλεια: Keith Ewing, John Hendy QC και Carolyn Jones  (συλλογικό έργο) Εκδόσεις Επιθεωρήσεως Εργατικού Δικαίου, 2018.

[4] Η Νομοθεσία περί Ισότητας χρησιμοποιεί παρόμοιους όρους με το άρθρο 230(3)(β) για τον καθορισμό του προσωπικού πεδίου εφαρμογής του πλαισίου προστασίας.

[5] Και οι δύο όροι συναντούνται στον ορισμό του μισθωτού-απασχολούμενου στην νομοθεσία.